A- A A+ | Tăng tương phản Giảm tương phản

Chuyện ở từ đường dòng họ Nguyễn Kim

Trung tuần tháng Ba năm Kỉ Hợi, chúng tôi về làng vườn Bách Thuận, đúng vào dịp dòng họ Nguyễn Kim đang chuẩn bị tổ chức lễ hội truyền thống

Thượng tá Nguyễn Kim Niệm - Chủ tịch hội đồng gia tộc Nguyễn Kim (Người bên phải)

Thượng tá Nguyễn Kim Niệm - Chủ tịch hội đồng gia tộc Nguyễn Kim và bà Trịnh Thị Sim, vợ ông Nguyễn Kim Phấn tiếp chúng tôi ngay trước cửa từ đường. Đang trò chuyện rôm rả thì ông Nguyễn Kim Tạo đến, tay bắt mặt mừng vì chúng tôi và ông Tạo đã thân thiết với nhau suốt những năm ông đảm nhiệm chức vụ phó chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện Vũ Thư. Ông Tạo giới thiệu với chúng tôi: “Bà Trịnh Thị Sim là nàng dâu hiền đảm của họ Nguyễn Kim. Bà Sim là mẹ của 6 người con, trong đó có các ông Nguyễn Kim Trọng, chủ tịch hiệp hội chè Việt Nam và thiếu tướng Nguyễn Kim Tôn, giám đốc chương trình phát thanh truyền hình quân đội nhân dân Việt Nam”. Là dâu họ Nguyễn Kim nhưng bà trịnh Thị Sim hiểu rất tường tận thần tích Thánh Mẫu Uyển Trà. Đã ở tuổi 86 nhưng bà vẫn còn minh mẫn lắm. Bà kể cho mọi người nghe chuyện Thánh Mẫu Uyển Trà:

          Thánh Mẫu Nguyễn Thị Uyển Trà là con gái cụ Nguyễn Công. Cụ Nguyễn Công là gia đình quý tộc ở huyện Thượng Nguyên, phủ Thiên Trường (Nam Định ngày nay). Trưởng nữ Nguyễn Thị Uyển Trà nổi danh là bậc quốc sắc, thiên hương. Năm bà Uyển Trà lên 8 tuổi thì mẫu thân bạo bệnh qua đời, cụ Nguyễn Công lấy thêm bà Trần Thị. Chẳng hiểu duyên cớ nào mà bà Uyển Trà bỏ nhà từ Thiên Trường (Nam Định) sang tá túc tại chùa Từ Vân ở Thận Vy trang. Tương truyền: cụ Nguyễn Công và bà Trần Thị sinh thêm được hai người con trai là Kim Hồng và Kim Nho (sách Nữ thần và thánh mẫu Thái Bình của nhà nghiên cứu Phạm Minh Đức và nhà sử học Bùi Duy Lan thì viết: “Vào đời vua Lê Hiển Tông (1740-1786) tại làng Thuận Vy, huyện Thượng Nguyên, phủ Thiên Trường (nay là thôn Thuận Vy, xã Bách Tính, huyện Vũ Thư, Thái Bình) có gia đình quý tộc, anh là tiến sỹ Nguyễn Lệ, giữ chức Đông cung giảng dụ; em trai là cử nhân Nguyễn Kim Tích, làm quan án trấn Sơn Tây. Các con của quan án là Nguyễn Kim Hồng, Nguyễn Kim Phẩm, Nguyễn Kim Trẩn, Nguyễn Kim Nho đều là bậc tuấn kiệt, đặc biệt trưởng nữ của quan án sát trấn Sơn Tây là Nguyễn Thị Uyển Trà  nổi danh là trang quốc sắc). Bà Trịnh Thị Sim cho biết thêm: “Bà Uyển Trà sang tá túc tại chùa Từ Vân, vẫn giúp cha và mẹ kế nuôi các em cùng cha khác mẹ ăn học nên người. Khi Nguyễn Thị Uyển Trà ở tuổi trăng tròn, cụ Nguyễn Công bảo con: “Ta coi tử vi và xem tướng mạo, số con phải làm vương phi nhà Chúa”. Nguyễn Thị Uyển Trà không tin và cũng không muốn làm vương phi. Bà biết Chúa Trịnh Sâm đã từng có ý định chọn bà vào vương phủ, (có sách nói bà đã là vương phi của Trịnh Doanh, bố Trịnh Sâm). Nguyễn Thị Uyển Trà từ chối thẳng thừng, bà nói thật những suy nghĩ của mình cho bố biết. Cụ Nguyễn Công lắc đầu, đọc hai câu thơ, trước khi về phủ.

“Xưa nay trong bọn nữ nhi

Càng tài, càng sắc, càng suy về tình”.

          Thượng tá Nguyễn Kim Niệm bổ sung: Khi đã là vương phi của Chúa, Nguyễn Thị Uyển Trà xin phép được về thăm cố hương. Khi hồi cung, bà nói rằng: “Đường xa dính cát bụi trần, ta ra sông Bồ Đề tắm gội”. Lấy cớ là đi tắm, nhưng bà Nguyễn Thị Uyển Trà đã gieo mình xuống sông Bồ Đề (đoạn Ngọc Hồi - Hà Nội) tuẫn tiết. Lúc đó là giờ Ngọ ngày Rằm tháng ba âm lịch. Nhà Chúa cho quân đi tìm nhưng không thấy. Dân làng Trà Vy (xã Quang Minh, huyện Kiến Xương ngày nay) vớt được bài vị Thánh Mẫu và theo mộng báo đã xây lăng mộ thờ Thánh Mẫu. Từ đường Nguyễn Kim, chùa Từ Vân và lăng mộ Thánh Mẫu Uyển Trà đã được Nhà nước cấp bằng di tích lịch sử quốc gia. Nhà Vua đã về Thận Vy trang, tự tay đề tặng đôi câu đối trong từ đường Thánh Mầu:

“Quan Tây hữu địa khởi lâu đài

  Thần Bắc tự thiên san tạo hóa”

Nhà vua truy tặng Thánh Mẫu Uyển Trà là “Thượng đẳng phúc thần”. Tìm hiểu kĩ hơn về nhân vật Thánh Mẫu Thận Vy trang, dòng họ Nguyễn Kim, được biết: Sau vụ án oan, Thái tử Lê Duy Vỹ và Tiến sỹ Nguyễn Lệ đều bị giết, các con của cụ Nguyễn Công oán hận, quyết trả thù nhà, đền ơn vua, dấy binh đánh chiếm các huyện Trực Định, Vũ Tiên, Xuân Trường, Giao Thủy (vùng Sơn Nam hạ). Trịnh Sâm cử nội giám Thân Xuân Thự, Lại phiên Mai Thế Uông, Thái tể Nguyễn Phan, đại tư không Hoàng Phùng Cơ dẫn đại quân xuống giữ Phố Hiến để cùng trấn thủ Sơn Nam Ngô Đình Hoàng lo đánh trả. Lại điều thêm Huy quận công Hoàng Đình Bảo đem quân từ Thanh Nghệ ra giúp sức, mới đảy được nghĩa quân ra biển. Chúa cho quân vào Thận Vy trang đốt phá nhà cửa, giết hại dân lành. Cả trang Thận Vy chìm trong biển máu. Lúc này, bà Uyển Trà chưa bị đưa vào cung, bà tỏ rõ là một nữ nhi anh kiệt, quyết ở lại sống chết cùng nhân dân. Bà tập hợp dân chúng gần khu chùa Từ Vân lại, bày cách đấu tranh chính trị, tránh xung đột đổ máu. Nhiều tín đồ dũng cảm theo diệu kế của bà, đặc biệt là  hai thị giả: Diệu Chính và Diệu Khai… Chuyện li kì lí thú xảy ra ở Từ Vân tự, được mọi người kể lại như sau:

          Theo thông lệ, ngày rằm tháng ba âm lịch, Vương mẫu Nguyễn Thị Ngọc Anh thường đi lễ công chúa Liễu Hạnh ở đền Vân Cát, lần này đích thân Trịnh Sâm hộ tống mẹ đi, vừa để thăm dò, tìm cách tiễu trừ tận gốc dòng họ Nguyễn Kim ở Thận Vy trang. Trong lúc Vương Mẫu đỗ thuyền ở Vị Hoàng thì Trịnh Sâm dẫn quân đi thị sát. Vừa tới tam quan chùa Từ Vân thì Chúa thấy rợn người. Trong chùa có tiếng chuông mõ đều đều, có hai thị giả lạ lùng: Một người thì khóc gào thảm thiết, một người thì cười khanh khách. Chúa đã toan sai lính chém, nhưng ngẩng đầu lên nhìn trên lầu thượng, Phật Bà (do Uyển Trà giả dạng) đầu đội khăn trắng, vận xiêm y trắng, tay cầm cành liễu trắng. Chúa hoảng hốt cúi đầu vái tạ và hỏi nguyên do. Quan âm truyền: “Đó chính là điềm trong thiên hạ, không để lộ thiên cơ. Nhà vương cứ về hỏi quốc mẫu sẽ biết. Chẳng có kẻ cầm gươm chống cự để nhà Chúa vung gươm. Xóm làng xao xác, còn mấy nóc nhà, chẳng đáng đốt lửa”. Tĩnh vương thân vào chùa thắp nhang, vái lạy, rồi kéo quân về Vị Hoàng kể chuyện cùng Thái Hậu Ngọc Anh. Vương mẫu Ngọc Anh là người sùng đạo Phật, kính trọng vua Lê, biết con phạm lỗi, sáng hôm sau bà tự thân sắm lễ vật, cùng cung nữ vào chùa  Từ Vân, vấn an sư bản tự. Bà Uyển Trà bước ra vái chào Thái phi, rồi nói: Họ Trịnh ta từ buổi trung hưng,cùng quốc lão đại thần bách tính phò tá Hoàng Lê mà đời đời hưởng lộc. Các vụ biến đời Lê Duy Tường làm cho xã tắc nghiêng ngả. Nay thái tử, mai là vua của nước, vô cớ bị hình án, khiến nơi nơi nháo nhác. Lại thêm Sơn Nam hạ đại loạn, nhà vương không biết, đem quân đi chém giết, chẳng đáng chê cười sao? Kẻ thị giả kia cười là cười nhà vương không tường thế sự. Thị giả kia khóc là xót thương cho công đức nhà vương, nối đời phù tá trung hưng, danh ghi quốc sử. Nay con cháu đem lòng khác, khiến lòng người đen đục, hỏi cơ đồ nhà Chúa rồi sẽ ra sao? Tấm lòng hiếu trung, trọn đạo vua tôi thì trăm họ đều biết. Sao quốc mẫu không lấy điều phải trái mà bàn với nhà Chúa?Trăm họ một lòng thờ vua thì chuyển loạn thành trị, xã tắc yên bình. Dân thì được yên, nhà Chúa thì bền thịnh, để tấm gương trung liệt cho đời”.

Chiều hôm ấy, Vương Mẫu bàn với Tĩnh Vương. Khi về đến Thăng Long, Tĩnh Vương xuống lệnh dừng tuy sát những người tham gia bạo loạn ở trấn Sơn Nam. Trợ cấp tiền cho Thận Vy trang sửa chữa nhà dân, miễn thuế ba năm. Sau vụ ấy, dân làng Thận Vy biết ơn, tôn bà Nguyễn Thị Uyển Trà làm phúc thần Thánh mẫu. Các em của bà Uyển Trà đều thành đạt. Nguyễn Kim Nho vào Phú Xuân trở thành Đô Đốc thủy quân của vua Quang Trung, Nguyễn Kim Phẩm được phong trưởng cơ hữu đạo đại tướng quân, hàm quận công, được thờ ở “trung tiết công thần” Huế. Nguyễn Kim Trẩn được phong “Phấn dũng tướng quân, khinh xa vệ úy, tráng liệt tôn thần”.

          Năm Khải Định thứ 9 (1925) bà Uyển Trà chính thức được phong thần. Triều đình giao cho “Tỉnh Thái Bình, huyện Thư Trì, xã Thuận Vy phụng sự: Hiệp Thuận, Minh Khiết, Tĩnh Uyển, Phương Anh phu nhân Nguyễn Thị Uyển Trà”.

          Nhân ngày giỗ Thánh Mẫu Uyển Trà, ngày hội truyền thống của dòng họ Nguyễn Kim, các bậc cao niên của dòng họ Nguyễn Kim ở thôn Thuận Vy, xã Bách Thuận, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình đều kể cho con cháu nghe công đức của các bậc tiền nhân, sự tích Phật Bà Quan âm Nguyễn Thị Uyển Trà. Từ thuở xa xưa, cách đây đã mấy trăm năm, chuyện kể có nhiều dị bản nhưng: Truyền thống hào hùng của gia đình, dòng họ, của quê hương luôn thúc giục mọi người tiếp tục vươn lên. Trang sử dòng họ sáng ngời cùng trang sử quê hương đất nước.

 


Tác giả: Bai và ảnh CTV Cao Bá Khoát
Nguồn:vuthu.thaibinh.gov.vn Copy link
Tổng số điểm của bài viết là: 25 trong 5 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
Thăm dò ý kiến
Theo bạn thông tin nội dung của website thế nào?
Thống kê truy cập
Hôm nay : 2.356
Hôm qua : 4.198
Tháng 01 : 80.183
Năm 2022 : 80.183